
Jak wyjaśnić dziecku jego prawa? Pięć sytuacji z domu i zajęć pomoże porozmawiać o słuchaniu, odpoczynku, prywatności, bezpieczeństwie i uczeniu się.
„Mam prawo!” — mówi dziecko, kiedy chce zostać dłużej na placu zabaw. To dobry początek rozmowy, nawet jeśli akurat musicie wracać. Prawa dziecka łatwiej wyjaśniać na codziennych sytuacjach niż przez listę trudnych pojęć. Można jednocześnie uszanować potrzeby najmłodszych i ustalać zasady wspólnego życia.
20 listopada obchodzimy Międzynarodowy Dzień Praw Dziecka. UNICEF Polska przypomina, że data ta wiąże się z przyjęciem Konwencji o prawach dziecka. Święto może być okazją do przyjrzenia się jednej domowej sytuacji: kiedy dziecko czuje, że ktoś go słucha, a kiedy trudno mu poprosić o pomoc?
Prawa dziecka dotyczą każdego dziecka. Chronią jego bezpieczeństwo, rozwój i godność. Nie trzeba na nie zasłużyć dobrymi ocenami ani spokojnym zachowaniem. Dorośli mają pomagać w ich realizacji, uwzględniając wiek i potrzeby dziecka.
Przystępna wersja Konwencji przygotowana przez UNICEF obejmuje między innymi prawo do wyrażania opinii, ochrony przed przemocą, prywatności, edukacji oraz odpoczynku i zabawy. Zamiast omawiać wszystko naraz, wybierzcie jeden przykład i porozmawiajcie o tym, jak wygląda u was w domu lub na zajęciach.
Rodzic wybiera warsztaty, ale dziecko mówi, że interesuje je zupełnie inna aktywność. Wysłuchanie opinii nie oznacza, że każda propozycja jest możliwa finansowo lub organizacyjnie. Oznacza natomiast, że nie kończymy rozmowy zdaniem „dzieci nie mają głosu”.
Możesz powiedzieć: „Rozumiem, że wolisz rysowanie. Sprawdzę, czy znajdziemy coś w naszym terminie”. Jeśli decyzja będzie inna, wyjaśnij dlaczego. Zapytaj też, który element dostępnej propozycji można zmienić. Dziecko widzi wtedy, co stało się z jego pomysłem, zamiast jedynie otrzymać uprzejme wysłuchanie bez dalszej odpowiedzi.
Spójrzcie na plan tygodnia. Czy między szkołą, dojazdami i obowiązkami zostaje miejsce na własny wybór? Nie chodzi o obiecanie codziennej atrakcji. Odpoczynek może oznaczać leżenie na dywanie, rozmowę lub budowanie bez instrukcji.
Zaproponujcie dziecku zaznaczenie jednego popołudnia, które uważa za szczególnie męczące. Poszukajcie małej zmiany: krótszego dojazdu, spokojnej przerwy albo rezygnacji z dodatkowego punktu. Przyda się poradnik o tym, ile zajęć dodatkowych to za dużo. Harmonogram powinien odpowiadać rzeczywistym możliwościom rodziny i dziecka.
Wyśmiewanie podczas gry albo straszenie na zajęciach wymaga reakcji dorosłego. Ustalcie, do kogo dziecko może podejść: opiekuna, wychowawcy, prowadzącego. W domu możecie przećwiczyć krótkie zdanie: „Potrzebuję pomocy. Dzieje się coś, czego nie chcę”.
Nie uzależniaj wysłuchania od idealnego opisu zdarzenia. Dziecko może nie znać właściwych słów lub zacząć od opowieści o pozornie drobnym szczególe. Zapytaj spokojnie, co się stało, i powiedz, jaki będzie twój następny krok. Zapewnienie bezpieczeństwa jest zadaniem dorosłych.
Starsze dziecko może nie chcieć, by dorosły czytał na głos jego notatki lub opowiadał znajomym zawstydzającą historię. Zapytaj o zgodę, zanim pokażesz komuś pracę, zdjęcie czy wiadomość przeznaczoną dla ciebie.
Porozmawiajcie też o wyjątkach związanych z bezpieczeństwem. Zamiast obiecywać zachowanie każdej tajemnicy, możesz powiedzieć: „Jeśli ktoś jest zagrożony, poszukamy pomocy”. Ważne, aby dziecko znało sens twojego działania i nie dowiadywało się o nim dopiero od obcych osób.
Na warsztatach ktoś pracuje wolniej lub korzysta z innego sposobu komunikacji. Wspólna aktywność może wymagać różnych narzędzi i form pomocy. Równe traktowanie nie zawsze polega na wykonywaniu identycznego zadania w identycznym tempie.
Wybierając zajęcia edukacyjne na Kidly, zapytaj organizatora, jak daje uczestnikom możliwość wyboru, reaguje na prośby o pomoc i dostosowuje zadania. Dzień Praw Dziecka może zakończyć się jednym konkretnym ustaleniem: podczas następnej rodzinnej rozmowy każda osoba dostanie czas na powiedzenie, co jest dla niej ważne.
Zespół Kidly
Redakcja
Zespół Kidly to grupa pasjonatów edukacji dziecięcej. Tworzymy platformę pomagającą rodzicom znaleźć najlepsze zajęcia dla dzieci w całej Polsce.

Jak sprawdzić dostępność zajęć dla dziecka z niepełnosprawnością? Pytania o salę, komunikację, wsparcie i pierwszą próbę zgodną z jego zainteresowaniami.

Dziecko odmawia buziaka babci lub uścisku wujka? Sprawdź, jak wspierać jego granice, rozmawiać z rodziną i proponować powitanie bez presji.

Zaplanuj rodzinny jarmark: porę wizyty, budżet, przerwy i zasady bezpieczeństwa w tłumie. Sprawdź też dostępność i plan na wypadek rozdzielenia.